Տնտեսության ներսում տիրող տրամադրությունները չեն համընկնում կառավարության հնչեցրած «ռեկորդային» թվերին. արձագանքներ

Այսօր կառավարության նիստում Նիկոլ Փաշինյանն ասաց, որ մայիսի ընթացքում Հայաստանի աշխատաշուկայում սահմանվել է գրանցված վճարովի աշխատատեղերի նոր պատմական բացարձակ ռեկորդ։ Այս ամիս Հայաստանում արձանագրվել է 673 224 վճարովի աշխատատեղ: Կառավարության նիստում անդրադադարձ կատարվեց նաև Հայաստանում միջին ամսական աշխատավարձին։ Վարչապետի խոսքով՝ միջին ամսական աշխատավարձը 2022-ի մայիսին կազմել է 237 745 դրամ, որը 2021-ի մայիսի համեմատ ավել է 25 592 դրամով կամ 12 տոկոսով, 2019-ի համեմատ՝ 50 667 դրամով կամ 27 տոկոսով, իսկ 2018-ի մայիսի համեմատ՝ 61 306 դրամով կամ 34,7 տոկոսով։

ArmDaily.am-ը կապ հաստատեց տնտեսագետ Կառլեն Խաչատրյանի և Գործատուների միության նախկին նախագահ Գագիկ Մակարյանի հետ՝ հասկանալու համար՝ ի՞նչ գործոններով է պայմանավորված աշխատաշուկայի նման աճը, արդյոք հերթական «ռեկորդը» համապաստախանո՞ւմ է իրականությանը, թե՝ ոչ։ Տնտեսագետ Կառլեն Խաչատրյանի խոսքով՝ նախ պետք է հասկանալ, թե որոնք են աշխատաշուկայում գրանցված աճի պատճառները՝ ՌԴ-ից մի շարք օտարերկացիների հոսքը և նրանց կողմից Հայաստանում կազմակերպությունների հիմնո՞ւմը, թե՞ ներքին բարեփոխումները։ «Ազգային վիճագարկան կոմիտեն դեռևս ամփոփ տվյալներ չի ներկայացրել, հետևաբար դժվար կլինի հստակ համեմատականներով այս ամենը հասկանալ։ Սակայն, ենթադրում եմ, որ կառավարության անդամներն առավելապես հիմնվում են հարկային համակարգի բազաներում գրացնված աշխատողների թվակաքանակի ցուցանիշի վրա։ Պետք է նշեմ, որ այդ ցուցանիշի բարելավումը որոշակիորեն պայմանավորված է ՌԴ քաղաքացիների և ռուսական ընկերությունների՝ Հայաստան տեղափոխման հետ։ Պետական ռեգիստրի պաշտոնական տվալներով՝ վերջին ամիսներին թե՛ անհատ ձեռնարկատերերի, թե՛ ՍՊԸ-ների գրացման քանակը աճել է։ Այս իմաստով, եթե ռուսական կապիտալով ընկերություններ են հիմնվում մեր երկրում, օբյեկտիվորեն այդ ընկերությունները նաև աշխատատեղեր են բացում, սակայն դրանք առավելապես ՌԴ քաղաքացիների համար են», - ընդգծեց տնտեսագետը։

Նրա խոսքով՝ բարդ է պնդելը, թե մեր երկրում սոցիալ-տնտեսական վիճակը բարելավվել է, ՀՀ քաղաքացիների շրջանում գործազրկության մակարդակը նվազել է, ու մարդիկ աշխատանքի ընտրության ավելի լայն հնարավորություն են ստացել։ «Տնտեսության ներսում տիրող տրամադրությունները, գործընթացները չեն խոսում կառավարության անդամների հնչեցրած թվերի ու աննախադեպ բարելավվումների մասին»,- նշեց Խաչատրյանը։ Անդրադառնալով աշխատաշուկայում բարելավումների ներքին պատճառներին և հարցին՝ արդյոք վերջին շրջանում երկրում իսկապես կրճատվե՞լ են ստվերային աշխատողների թիվը՝ Խաչատրյանը պատասխանեց, որ իրականում այո՛, կա ստվերային աշխատողների թվի կրճատում, ու նախորդ տարիներին աշխատատեղերի աճի ճնշող մեծամասնությունը հենց ստվերում գտնվող աշխատատեղերի գրացման հետևանքն էր.«Աշխատատեղերի ավելացումը ոչ թե նոր աշխատատեղեր են, այլ ստվերում գտնվող աշխատատեղերի պաշտոնական հարկվող դաշտ մուտք գործելն է»։ Գործատուների միության նախկին նախագահ Գագիկ Մակարյանն էլ մեզ հետ զրույցում նշեց երկրում աշխատաշուկայի բարելավման հիմնական գործոնները. «Առաջին հիմնական և գլխավոր գործոնն այն է, որ հայկական ձեռնարկություններն այլևս չեն ցանկանում ստվերում աշխատել, իրենք շահագրգռված են աշխատել ձևակերպված աշխատուժով, քանի որ ներկայումս մրցակցային պայմանները բարելավվել են։ Երկորդ գործոնն էլ այն է, որ 2019 թ-ին աշխատանքի միջազգային կազմակերպության ցուցանիշներով Հայաստանում ստվերային աշխատուժը կազմում էր 25 տոկոս, սակայն 2020 թվականին կորոնավիրուսի պայմաններում ստվերայնությունը դարձավ 40 տոկոս։ 2020 թվականից հետո այդ նույն աշխատուժն աստիճանաբար սկսել է կրկին լեգալանալ՝ ընկերությունները սկսել են թափանցիկ աշխատել։ Սրա պատճառով հնարավոր է թվաքանակի արհեստական աճ լինի։ Իսկ երորրդ գործոն այն է, որ Հայաստանում տնտեսական ակտիվությունն ավելացել է, քանի որ նախկինում կոռուպցիայի և պատերազմի հետևանքով, կարծես թե տնտեսության տեսանկյունից մենք որոշակի քնած վիճակում էինք հայտնվել, իսկ հիմա որոշակիորեն արթանանում ենք»։

Մակարյանի պնդմամբ՝ պատճառներից մեկն էլ ռուս-ուկրաինական պատերազմն է, որի արդյունքում Հայաստան բավականին մեծ թվով արտաքին աշխատուժի ներմուծում է եղել. «Պատերազմով պայմանավորված և՛ մեր միգրանտների մի մասը մնացին ու սկսեցին աշխատել Հայաստանում, և՛ շատ արտասահմանցիներ էլ այստեղ աշխատատեղեր են ստեղծում, ֆիրմաներ են գրանցում։ Մոտ 500 և ավելի ֆիրմա արդեն գրանցվել է, ու կարծում եմ՝ կշարունակվի։ Իսկ վերջին գործոնն այն է, որ ոչ միայն մասնավոր սեկտորում, այլ նաև պետական ապարատում են աշխատատեղերն ավելանում։ Նոր աշխատատեղերի ավելացման տեսանկյունից 4-5 տոկոսով պետական ապարատում ավելի շատ են աշխատատեղեր ավելացել, քան մասնավորում»։ Մակարյանի խոսքով՝ կառավարությունները, եթե ցանականում են իրենց աշխատանքը դրական գնահատվի հիմնական երկու ցուցանիշ են առաջ բերում՝ ներդրումների չափ և աղքատության, գործազրկության նվազում։ Առաջինի պարագայում արդյունքները դեռևս կոնկրետ ու գոհացնող չեն, սակայն երկրորդի պարագայում որոշակի դրական դինամիկա կա։

Հարցին՝ արդյոք վերջին տարում իսկապես միջին աշխատավարձի բարձարացում նկատվե՞լ է մեր զրուցակիցը պատասխանեց. «Այո, կա։ Հիմնական պատճառն այն է, որ գնաճի պայմաններում բիզնեսում ևս ընդհանուր եկամտաբերությունը բարձրացել է, և շատերը հոգեբանորեն ցանկանում են ընդառաջել աշխատողներին՝ ավելացնելով նրանց աշխատավարձերը։ Հայաստանում միջին աշխատավարձի բարձրացման պատճառը նաև պարգևատրումներն են, սակայն դրանք միայն պետական ապարատի աշխատողների պարագայում, քանի որ մասնավոր սեկտրում պարգևավճարների մեխանիզմը գրեթե չի գործում»։ Անդրդադառնալով Երևանից դուրս տիրող վիճակին՝ Մակարյանը նշեց, որ չպետք է ամեն դեպքում մոռանանք, որ Երևանում միջին աշխատավարձը 2 անգամ ավելի բարձր է, քան մարզերում։ «Երևանում և մարզերում աշխատավարձերն էականորեն տարբերվում են։ Ամեն դեպքում տնտեսության գլխավոր դերակատարությունը մնում է Երևանում։ Երևանում են կենտրոնացված բանկերը, համալսարանները, պետական մարմիները, խոշոր բիզնեսների մեծ մասը և այլն։ Այդ իսկ պատճառով էլ, եթե խոսում ենք միջին աշխատավարձի կամ զբաղվածության մասին, ապա պետք է հասկանանք, թե այդ երկու կոմպոնենտները մարզերի համար ինչպիսի ցուցանիշ են ապահովել։ Արդյունքում կտեսնենք, որ մարզերում իրավիճակը դեռևս բավականին վատ է։ Դա խոսում է մեր տնտեսության անհավասարակշռության մասին, կշեռքի նժարների նման մեկը վերև է թռել, մյուսն էլ ծանրության պատճառով ներքև է քաշում»,- ամփոփեց Մակարյանը։

Կարդացեք նաև